COVID-19 Havacılık Raporları

COVID-19 SALGININ HAVACILIK SEKTÖRÜNDEKİ ETKİLERİ RAPORU

                                                                                  

HAVACILIK SEKTÖRÜNDE CORONA VİRÜS ETKİSİ

NİSAN 2020

Belirsizlik tüm işkencelerin en kötüsüdür.

Alexandre Dumas

Belki de tüm insanlığın sınandığı bu günlerde, havacılığın bu sınavdan nasıl çıkacağını bilmeye çalışmak veya bilmek zorunda olmak, işkencelerin en kötüsü olmalı. Bunun için çalışan ve havacılığı tekrar eski durumuna hatta daha da iyi duruma getirmeye çalışanlara teşekkür ediyorum.

Bu yazımı iki ana başlık üzerinden işleyeceğim:

Havacılık sektörü;

1-    Ne durumda ?

2-    Ne olacak ?

 

ENES KOCATOPCU                                                                             https://www.linkedin.com/in/eneskocatopcu/

 

Havacılık Sektörü Ne Durumda?

Gerçekler büyük ruhlu insanları besler, küçükleri yaralar.

Napoloen Bonoparte

Grafik 1: Total Network Manager Area  (Daily Traffic Variation, 2020)

Grafik 2: Weekly Moving Average (Traffic) - Fri Apr 03 2020 (Daily Traffic Variation, 2020)

Grafik  3: Breakdown per ACCs*&Breakdown per Airports* (Daily Traffic Variation, 2020)

Bu yazıyı kaleme almaya başladığım tarih 4 Nisan 2020 ve yukarıda Euroconrol’ün sitesinden eklediğim grafikler bir gün öncesi 3 Nisan 2020’nin verilerini göstermektedir. Havacılığın şu anki durumunu gösteren gerçeklik tabloları bizi beslemeli yaralamamalıdır. Bu bilgiler bize bir şeyi daha göstermektedir; (hepimizin bildiği bir şey) “Yapının kırılganlığı gerçeğini”.( Yapıdan kastım tüm bu sistemin ulaşımını sağlayan büyük ağlardan bahsediyorum).

Corona virüs, Çin’in Wuhan kentinde ortaya çıktığından beri 5 ay geçti ve şimdiye kadar tüm dünyaya yayıldı. Mart ayında tüm dünyaya yayılan bu virüs son 10 yılın en büyük ekonomik krizlerinden birini yaşatmaya aday. Havacılık sektörü bu virüsün hem kurbanı hem de yardımcısı. Bu virüsün bu kadar hızlı yayılmasını sağlayan hiç şühesiz geniş ulaşım ağları olmuştur.

Gerçeklere devam edersek;

IATA’ya(International Air Transport Association) göre bu yıl havayolları 250 milyar dolar kaybedecek (Covid-19: Global aviation could lose $250 bn; India may take $3.6 bn hit, 2020).

ACI’ın(Airport Council International) 1 Nisan raporuna göre havalimanlarının toplam kaybı 46 milyar dolar olacak (Economic analysis shows COVID-19 is an existential threat to airport business, 2020).

IATA CEO’su Alexandre de Juniac, hükümetlerin havayolu şirketlerine 150-200 milyar dolar destek vermesi gerektiğini belirtti. Petrol fiyatların düşmesiyle sektörde 30 milyar dolarlık bir rahatlama bekleniyor fakat o da kaybedilene merhem olamayacaktır. Şirketler fiyatları düşürmekte buldular ama bu durumda düşük fiyatlar da insaları uçmaya teşvik etmedi çünkü bu bir fiyat sorunu değildi. (Yılmaz, 2020)

 Kanunları değiştirdi;

Avrupa Komisyonu, AB yolcu hakları düzenlemesi EU261 uyarınca Covid-19'u “olağanüstü koşullar” olarak sınıflandırmaya karar verdi. Bu, havayolu şirketlerinin seyahat kısıtlamaları ve koronavirüs nedeniyle iptal edilen uçuşlar ve gecikmeler için tazminat ödemek zorunda kalmayacakları anlamına geliyor. (Yılmaz, 2020).

Fakat havayolları talep ettiklerini alamadıkları ifade etmektedirler. IATA’nın Avrupa Bölgesel Başkan Yardımcısı Rafael Schvartzman: “Bu yönergeler maalesef nakit sıkıntısı çeken AB havayollarının ihtiyaç duyduğu netliği sağlamaz. Olağanüstü koşullar ve finansal baskılar göz önüne alındığında, hava yollarımızın karşılaştığı komisyonun görüşü bu ise, o zaman 261 sayılı Tüzük'te acil bir değişikliğe ihtiyaç duyulabilir ve sektör tarafından memnuniyetle karşılanacaktır” (Airlines Disappointed with European Commission Guidelines on EU261, 2020).

“Kullan ya da kaybet” kuralından dolayı slot kaybetmemek için “hayalet uçuşlar”[1] yapılmaya başlandı. En çarpıcı örneği British Airways’ın Londra ve Cardiff arası uçuşunda değeri 2 milyon £ olan Heathrow Havalimanının slotunu kaybetmemek için başlattığı hayalet uçuşlardır. Fakat bu krizde hem şirkete hem de çevreye zararı olan bu durumdan dolayı “kullan ya da kaybet” kanunu geçici olarak askıya alınmıştır. (Yılmaz, Coronavirus Threatens Aviation Industry! #Update 1, 2020)

Türkiye;

Türkiye Özel Sektör Havacılık İşletmeleri Derneği (TÖSHİD) verilerine göre, Türkiye’de havacılık sektöründeki gelir kaybı, 100-120 milyon dolar olabilir. (Tokyay, 2020)

Hisslerde de düşüş oldukça dikkat çekici. 2020 başında 14.84 olan Türk Havayoları hisseleri, Nisan ayının başında 8.93 seviyelerindedir. (Türk Hava Yollari AO (THYAO), 2020)

2020 başında Pegasus Havayollar’ının hisseleri 86.00 seviyelerindeken Nisan ayı başında 33,3 seviyelerindedir. (Pegasus Hava Taşımacılığı A.Ş. (PGSUS), 2020)

Türkiye 68 ülkeye uçuş yasağı ve seyahat kısıtlaması getirdi.

25 Mart’ta Pegasus Havayolları CEO’su Mehmet T. Nane: “Umarım bu kriz Haziran başında yavaşlar ve en azından iç pazarın Temmuz ayında normale dönmesini bekliyoruz. Filomuzun 83 uçağından 7'si bu günlerde çalışıyor ”dedi. (Yılmaz, Coronavirus Threatens Aviation Industry! #Update 1, 2020)

En kısa haliyle dünyadaki ve Türkiye’deki havacılık sektörünün son durumu bu şekilde.

Havacılık Sektöründe Bundan Sonra Ne Olacak?

Eğer gelecek hakkında düşünmezseniz asla bir geleceğiniz olmaz.  Henry Ford

Tedarik Zincirinin Önemi;

Havacılık sektöründe ne olacak sorusunu cevaplamaya çalışmadan önce dünya ekonomisinde ne olacak sorusunu cevaplamaya çalışalım.

Özgür Demirtaş 5 Nisan 2020 tarihinde YouTube’da yayınladığı videosunda şöyle söylüyor:

-          “…Finansal piyasalardaki düzelme ile reel piyasalardaki düzelme birebir birbirini takip etmeyecek. Bunun nedeni şu; Finansal piyasalar reel piyasalardan daha önce hareket eder. Her şeyi daha önce hisseder bir yükseliş olcaksa daha önce artar bir düşüş olacaksa daha önce düşer. …Finansal piyaslar daha da düştükten daha da acıdıktan sonra canımız, yükselecek olsa bile reel piyasanın eski yerine gelebilmesi için öyle 1,2,3,6 ay yeterli değil çok daha uzun bir süreye ihtiyaç duyacağız…Korktuğum bir şey; ‘Tedarik zincirinin kırılmasıdır’ ” (Demirtaş, 2020)

5 Nisan 2020 tarihinde yayınlanan Airport Programı’nın konuğu TAV Havalimanları Holding CEO’su Sani Şener’di. Konuşamasının bir bölümünde şunları söyledi:

-          Corona Virüs dünyadaki büyük değişim sembolü olacak acı bir sembol ama olacak…Hem bioteknoloji hem de bilgi işlem teknolojisi ve bu ikisinin birlikteliği, bilginin çok fazla artması makinelerin gelişmesi zaten bir noktaya gelmişti. İnsalar evde kadıktan sonra dijitalizasyonun önemi çok çok daha iyi anlamışlardır….Corona virüsünün en korktuğum tarafı tedarik zincirinde kırılmalar yaşayacak. Biz tarım ve hayvancılık ülkesiyiz süte bir şey olmaz diyebiliriz. Ama biz bilmiyoruz ki o süt fabrikası dışarıdan bir test kiti ithal ediyor mudur.Üretim proseslerini engelleyecek acaba yurt dışından ithal ettiği ve onu getiremediği bir şey var mıdır bunu bilemiyoruz…” (Sani Şener: İşçi Çıkarmaktan Yana Değiliz, 2020)

Şimdi de havacılık alanında uzman başka isimlere kulak verelim;

Eski IATA Genel Müdürü Tony Tyler, hükümetlerin seyahat kısıtlamalarını kaldırmak için bir nedenleri olması gerektiğini söyledi

“Bunun [toparlanmanın] Asya'da başlamasını bekliyorum, ancak hükümetlerin karantina gereksinimlerini ve düzenlemelerini kaldırdıklarına bağlı.”

Ekliyor;

“Soru şu; bunu yapmaları için ne olması gerektiği, ne kadar ileriye gidecekleri, buna karar verirken kullanacakları kriterler nelerdir, çünkü hükümet olduğunuzda bunları bir kez koyduğunuzda, kaldırmak için bir sebebi olmalı. Bu süreç hakkında nasıl ilerleyecekleri bana çok açık değil. Ve bunu yapana kadar iyileşmeye başlamayacağız ”

Eski Sabena, Aer Lingus ve Malaysia Airlines Genel Müdürü Christoph Mueller, “Her krizde gördüğümüz gibi, şirketler seyahat politikalarını hemen değiştiriyor, böylece daha az insan seyahat ediyor” diyor. Ayrıca, ABD-Çin ticaret savaşında, küresel olarak üreticilerin “çizim tahtasına geri döndüklerini ve üretimi çeşitlendirmeyeceğimizi veya ülkemize geri göndermeyeceğimizi söylediğini” söyledi. Bu, Vietnam ve Çin gibi yerlere görev seyahatinde potansiyel bir etki yaratabileceğini söylüyor.

Ayrıca, firmaların genişletilmiş kilitlenme(tecrit) sırasında üstlendikleri uygulamalar tarafından yönlendirilen çalışma alışkanlıklarında bir değişiklik potansiyeline işaret ediyor. Çevrimiçi öğrenime geçiş ve okullar gibi daha geniş uygulamalarda görülen değişim hızını vurguluyor. “Tüm eğitim sistemi, 20 yıldır sektörde yapmaya çalıştığımız, günler içinde değişti” diyor.

“Kabinin arka ucunda, daha az ihtiyari harcama olacağına inanıyorum. İşlerinden korkan çok insan olacak, iflaslar olacak, bu yüzden egzotik turizm destinasyonlarına para harcamak için iki kez düşünecekler.”

“Bu ikisini birlikte alırsanız, uçağın ortalama büyüklüğü düşebilir, frekans düşebilir ve arkada ziyaret eden arkadaş ve akrabaların daha pahalı olacağı kayıp ekonomilerimiz ölçeklenebilir” diyor. “Bu yüzden küresel havacılık talebi üzerinde çok önemli bir etkisi olacağını düşünüyorum - çünkü çok fazla para kaybı var.”

Eski Air Canada CEO'su Montie Brewer benzer şekilde : “İşletmeler tedarik hatlarını düzeltmek zorunda kalacaklar ve iş seyahati olacak - belki eskisi kadar değil.”

Tüm dünya ekonomisinin etkilendiği bu krizden kimse karlı çıkamaycakmış gibi gözüküyor. Çünkü talebin tüm dünyada düşmesi tedarik zincirine ciddi zararlar veriyor ve bunun sonunca birçok şirket domino taşı etkisiyle zarardan payını alıyor.

Çin bu günlerde iyileşmeye başladığını üretime devam ettilerini gösteriyor ama Çin’in üretiminin %50’si Avrupa’ya ve Amerika’ya. Limanlarında boşaltılmamış yük gemileri mevcut ve yenileri gidemiyor. Bundan dolayı Çin üretim yapsa da talep olmadığı aşikar.

Tablo 1: Çin'in ihracat yaptığı ülkeler ve % likleri (Demirtaş, 2020)

Tedarik Zincirini dünyanın ayakta tutmaya çalıştığını görüyoruz. Hava Kargo ile tedarik zinciri beslenmeye devam ediliyor. Yolcu uçakları hava kargoya dönüştürülüyor. Fakat sokağa çıkma yasakları ve kısıtları özellikle virüsün etkili olduğu ABD’de ve Avrupa’da restoranların, mağazaların, lüks tekstil markaların 3000$’lık çanta üretmek yerine maske üretimine de geçtiğini biliyoruz. Bu durumda tedarik zinciri kavramı aslında içinde bulunuğumuz sistemin birbirine tahmin ettğimizden de yakın olduğunu görüyoruz.

Resim 1: New Balance maske üretiyor. (New Balance COVID-19 için Maske Üretiyor!, 2020)

Ne olacak? Sorusuna şu an için kimsenin net bir cevap veremeyeceği gayet açıktır. Fakat hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağı da su götürmez bir gerçektir. Eğer eskisi gibi olursa bu krizden bir şey öğrenememişiz demektir.

Havacılık krizlere açık ve alışık bir sektör olmasına rağmen uzmanlar 09/11 olayından beri hiç bu kadar düşüş olmadığını belirtiyor. (Can Major U.S. Airlines Survive The Coronavirus Outbreak?, 2020)

Adalet ve refah tüm halka ulaştığında, devlet çalışmaları ulusal krizlere çözüm olabildiğinde, göreve o pozisyona layık olanlar atandığında, planlama zayıf ve güçlü noktaları görebildiğinde, başarı kesindir. (Sun Tzu)

Bu kriz bize bir not çıkartacak bu not belki 6 ay sonra belki 1 sene sonra olacak. O not bize bu krizden “Nasıl” çıktığımızı gösterecek bize gelecek için bir kılavuz olacak bu notu hem kişisel hem de kurumsal olarak çok iyi değerlendirmeliyiz.

Ne olacak sorusuna geri dönersek Corona virüs öncesinde de 10-15-20 yıllık sektör tahminleri mevcuttu. Dilerseniz bu  tahminlere bir göz atalım.

Grafik  4: 2040’ta bölgesel yolcu dağılımının tahmini (Vogel, 2019)

Şekil 1 :Senaryo Çerçevesi (School of International Futures (SOIF), 2018)

Yeni Sınırlar

Alternatif kurumların oluşturulmasıyla ilişkili olarak Doğu’ya güç kayması gören bir dünya.  Uzay da dâhil olmak üzere, ekonomik ve askeri güç rekabetleri yeni sınırlara kaydı. Çin sürdürülebilirliğin şampiyonu oldu. Bilgiye erişim, insanları, şirketleri ve kuruluşları güçlendirerek açık ve demokratiktir. Ancak, siber suç, devlet gözetimi ve diğer zorluklar devam ediyor.

Kaynak Savaşları

Saldırgan, milliyetçi bir Çin’in devam eden çatışmalarla dikkatini dağıttığı ABD’yi tehdit ettiği çalkantılı bir dünya. Orta Doğu ve Asya, bölgesel anlaşmazlıklar ve toprak ele geçirme dalgası görmüş ve dünya kaynak ticareti blokları tekrar gruplaşmıştır. Kaynak zengini ve yoksulu bölgeler arasındaki eşitsizlikler bölgeler arasında sınırlı hareketlere sahiptir. Ülkeler arasında veri asimetrileri var ve hükümetler giderek vatandaşlarını izlemek ve kontrol etmek için verileri kullanıyor.

Sürdürülebilir Gelecek

Güçlü uluslararası yönetimin altyapı kararlarının önceliklendirilmesine izin verdiği barışçıl, çok kutuplu bir dünya. Büyük verideki bilgiye ve gelişmelere açık erişim, tahmine dayalı analitik ve yapay zekâ (AI) toplum üzerinde olumlu etki yarattı. Hızlı inovasyon, insanların sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmalarına yardımcı olurken, Küresel Güney ve Asya-Pasifik içinde ve arasında yeni ticaret yolları açıldı.

Platformlar

Çin ve ABD'nin uluslararası ticareti açmak için işbirliği yaptığı huzurlu bir dünya. Şirketler ekonomide artan bir rol oynar ve baskın bir elit veri ve veri platformlarını kontrol eder. Afrika, emtia fiyatlarında bir çöküş ile küresel aşamaya giremedi. Birçok ülkede, güçsüz bir halk, siyasi seçkinlerden daha fazla memnuniyetsizleşiyor. (School of International Futures (SOIF), 2018)

Grafik 4 2019 yılında yayınlanmış Foundations of Airport Economics and Finance adlı kitaptan bir bölümü göstermektedir. 2040 yılında trafiğin bölgelere göre dağılımını göstermektedir. Trafiğin %50’si Asya Pasifik bölgesinde olacağını tahmin etmektedir.

Şekil 1’de IATA’nı hazırlamış olduğu Future Of The Airline Industry 2035 adlı bir raporundan alıntıdır. Şekilde 4 senaryo üzerinden havayolu sektörünün geleceğini tahmin etmeye çalışmıştır.Bu senaryolar şu şekilde; Yeni Sınırlar, Kaynak Savaşları,Sürdürülebilir Gelecek ve Platformlar.

Grafik:4, Corona Virüs krizinden önce hazırlanmış ve Tablo 2’deki gelişmeyi göz önüne alarak yapılmıştı.

Bu gelişmeler ışığında hazırlanmış bir rapor bu krizle birlikte güncelleme gerektireceği aşikadır. Keza Şekil 1 ‘de aynı şekilde.

Tabi ki krizin süresi de gelecek trafik artışında büyük önem arz etmektedir.

Sadece ekonomik etkilerden kaynaklı değil sosyal etkiler de hava ulaşımında talebin bir süre eski düzeylerinde olamayacağını göstermektedir. Evden çıkmayı ne kadar çok istesek de korku, stres bir süre daha psikolojik olarak etkisi altına alacaktır.

Tablo 2: YBBO, Yıllık bileşik büyüme oranı (Vogel, 2019) (Vogel, 2019)

Gelecek senaryolarında ve raporlarında teknolojik gelişmelerden bahsedilmezse olmaz. Future Of The Airline Industry 2035 raporunda 4 senaryoyu 5 temel bileşen üzerinden oldukça ayrınıtılı olarak işlemiş. Bu 5 temel bileşen şunlar; Toplum,Teknoloji,Çevre, Ekonomi,Politika bu 5 bileşenin içerisinde hızla gündeme gelmeye başlayan Teknolojinin alt başlıkları şu şekilde;

• Siber güvenlik

• İnsan potansiyelini genişletmek

• Robotik ve otomasyon

• 3D Baskı ve yeni üretim teknikleri

• Sanal ve artırılmış gerçeklik

• Nesnelerin İnterneti

• Alternatif yakıtlar ve enerji kaynakları

• Yeni uçak tasarımları

• Alternatif transit geçiş modları

• Mekansal teknoloji (School of International Futures (SOIF), 2018)

Dijitalizasyon çok daha fazla önem kazanacak çalışma hayatından insanın etkisini azaltmaya çalışılsa da hizmet sektörü muhakkak insana ihtiyaç duyacak çünkü hizmet insana yapılıyor. İnsan olmadan havacılık sektörünün bir manası kalmayacaktır. Bu teknolojiler zaten havacılık sektöründe olan kullanılan teknolojiler olmakla birlikte müşteri odaklı sistemler geliştirilmeye ve verimliliği artırılmaya çalışılcak.

Son olarak şu soru aklıma geliyor ve muhakkak birçok kişinin aklına gelmiştir;

Böyle bir salgınla tekrar karşı karşıya gelsek hava ulaşımı insan sağlığını tehdit etmeden nasıl devam eder?

Bu soruya cevap bulmak elbette zor ama imkansız değildir.

 Nelson Mandela’nın dediği gibi :

“Her zaman yapılana kadar imkansız gözükür.”

Havacılığın eski görkemli günlerine dönmesi dileğiyle…

Saygılarımla

Enes Kocatopcu

İletişim:

eneskocatopcu@gmail.com                                https://www.linkedin.com/in/eneskocatopcu/

Kaynakça

Airlines Disappointed with European Commission Guidelines on EU261. (2020, 03 18). IATA: https://www.iata.org/en/pressroom/pr/2020-03-18-01/ adresinden alındı

Can Major U.S. Airlines Survive The Coronavirus Outbreak? (2020, 03 25). YouTube/CNBC: https://www.youtube.com/watch?v=4WFMt14dSoQ adresinden alındı

Covid-19: Global aviation could lose $250 bn; India may take $3.6 bn hit. (2020, 03 30). Business Standard: https://www.business-standard.com/article/international/covid-19-singapore-airlines-cuts-flights-by-96-as-business-takes-hit-120033000673_1.html adresinden alındı

Daily Traffic Variation. (2020, 04 03). Eurocontrol: https://www.eurocontrol.int/Economics/DailyTrafficVariation-States.html adresinden alındı

Demirtaş, Ö. (2020, 04 05). Duran Ekonomi-Finansal Piyasalar ve Gelecek. YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=M_2hlJmSbjo adresinden alındı

Economic analysis shows COVID-19 is an existential threat to airport business. (2020, 04 1). ACI: https://aci.aero/news/2020/04/01/economic-analysis-shows-covid-19-is-an-existential-threat-to-airport-business/ adresinden alındı

New Balance COVID-19 için Maske Üretiyor! (2020, 03 30). GQ: https://gq.com.tr/gq-loves/new-balance-covid-19-icin-maske-uretiyor adresinden alındı

Pegasus Hava Taşımacılığı A.Ş. (PGSUS). (2020, 04 03). Investing: https://tr.investing.com/equities/pegasus-hava-tasimaciligi adresinden alındı

Sani Şener: İşçi Çıkarmaktan Yana Değiliz. (2020, 04 05). YouTube/AirportHT: https://www.youtube.com/watch?v=F6eaJ5laR58 adresinden alındı

School of International Futures (SOIF). (2018). FUTURE OF THE AIRLINE INDUSTRY 2035. IATA.

Tokyay, M. (2020, 03 19). Sivil havacılıkta Covid-19 : Sefer iptalleri, ücretsiz izin ve işten çıkarmalar... THY ne durumda? Euronews: https://tr.euronews.com/2020/03/19/koronavirus-salgini-thy-nasil-etkileniyor-covid-19-corona-virus-pegasus-ucak-do-co-bilet adresinden alındı

Türk Hava Yollari AO (THYAO). (2020, 04 03). Investing: https://tr.investing.com/equities/turk-hava-yollari adresinden alındı

Vogel, H.-A. (2019). The Nature Of Airport. H.-A. Vogel içinde, Foundations of Airport Economics and Finance (s. 3-19). Elsevier.

Yılmaz, M. (2020, 03 28). Coronavirus Threatens Aviation Industry! #Update 1. Aviation Turkey Magazine: https://www.aviationturkey.com/en/content/coronavirus-threatens-aviation-industry-update-1-275 adresinden alındı

Yılmaz, M. (2020, 03 11). Hayalet Uçuş Nedir? Boarding Info: http://boardinginfo.com/hayalet-ucus-nedir/ adresinden alındı

---

[1] Havayolu şirketlerinin belli rotalarda uçuş haklarını (slot) kaybetmemek için, bir yolcu bile olmayan uçaklarla yaptığı operasyonlara hayalet uçuş adı veriliyor. (Yılmaz, Hayalet Uçuş Nedir?, 2020)